จากการเปลี่ยนชื่อหน่วยปฏิบัติการตามลำแม่น้ำโขง (นปข.) มาเป็น หน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง (นรข.) ทำให้มีการปรับเปลี่ยนภารกิจและบทบาทใหม่ด้วย โดยภารกิจเดิมมุ่งเน้นการป้องกันการแทรกซึม ซึ่งเป็นกิจในการป้องกันประเทศเป็นหลัก มาเป็นภารกิจใหม่ที่ได้รับ คือ การรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดในพื้นที่ตามลำแม่น้ำโขง ในฐานะเจ้าพนักงาน ที่กฎหมายมอบอำนาจหน้าที่ให้ ตลอดจนสนับสนุนการปฏิบัติงานของศูนย์ต่อสู้เพื่อเอาชนะยาเสพติดในระดับต่าง ๆ ตั้งแต่ ศตส.อำเภอ ศตส.จังหวัด ศตส.กองทัพภาคที่ ๒ จนถึงระดับ ศตส.กองทัพไทย อีกทั้งยังต้องปฏิบัติหน้าที่ในการป้องกันแก้ไขปัญหายาเสพติด ปราบปราม และสกัดกั้นยาเสพติดตามนโยบายของผู้อำนวยการศูนย์ป้องกันและปราบปรามยาเสพติด กองทัพเรือ (ศ.ปป.ส.ทร.) ซึ่ง นรข. ในฐานะเป็นศูนย์ป้องกันและปราบปรามยาเสพติด นรข. (ศ.ปป.ส.นรข.) ทำให้ นรข. ต้องคิดโครงการที่สามารถจะมาสนับสนุนการดำเนินงานดังกล่าวได้
ประกอบกับสภาพในปัจจุบันที่มีการใช้ประโยชน์จากลำแม่น้ำโขงของราษฎรทั้งสองฝั่งมากขึ้น ทำให้ปริมาณเรือที่มีใช้งานในลำแม่น้ำโขงของทั้งสองประเทศเพิ่มจำนวนมากขึ้นเป็นลำดับ แต่ขาดการควบคุมที่รัดกุม หรือ ขาดการกำหนดระเบียบ/มาตรการในการควบคุมดูแลที่มีประสิทธิภาพและเป็นแบบอย่างเดียวกัน ซึ่งส่งผลในเรื่องการรักษาความมั่นคงของชาติตามแนวชายแดน อันได้แก่ การลักลอบนำเข้ายาเสพติดตามแนวชายแดน การลักลอบเข้าเมืองโดยผิดกฏหมาย และการลักลอบขนสินค้าหนีภาษีต่าง ๆ ทั้งนี้ หากปริมาณจำนวนเรือและการใช้เรือในลำแม่น้ำโขงของราษฎรทั้งสองฝั่งไทย – สปป.ลาว มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น การปฏิบัติด้านการตรวจสอบและพิสูจน์ทราบ จะกระทำได้ยากลำบากมากขึ้น ทำให้โครงการจัดระเบียบเรือตามลำแม่น้ำโขงของ นรข. จึงเกิดขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์ ดังนี้
๑. เพื่อให้การป้องกันการกระทำผิดกฎหมายตาม พ.ร.บ.ต่าง ๆ ในลำแม่น้ำโขงมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นและง่ายต่อการติดตามขยายผลในการดำเนินการตามกฎหมาย
๒. เพื่อให้การรักษาความมั่นคงภายใน มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
๓. เพื่อเสริมการปฏิบัติในการรักษาความสงบเรียบร้อยตามแนวชายแดนในพื้นที่
๔. เพื่อให้การพิสูจน์ทราบฝ่ายเรือในลำแม่น้ำโขงง่ายต่อการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่
ในปีงบประมาณ ๒๕๔๗ โดยในขั้นต้น ไม่มีงบประมาณสนับสนุน นรข. จึงได้พยายามหางบประมาณมาดำเนินการเป็นการภายใน ด้วยการจัดให้มีการจัดตั้งหมู่บ้านตัวอย่างการจัดระเบียบเรือขึ้น เพื่อเป็นหมู่บ้านนำร่อง (PILOT PROJECT) โดยจัดตั้ง ๓ หมู่บ้านตัวอย่าง ขึ้นที่ บ.สีกายใต้ (TE ๖๑๘๘๒) ต.สีกาย อ.เมืองหนองคาย จ.หนองคาย บ.หลักศิลาเหนือ (VD ๗๐๕๘๐๔) ม.๔ ต.พระกลางทุ่ง อ.ธาตุพนม จ.นครพนม และ บ.บุ่งซวย (WC ๑๑๘๗๘๐) ม.๒ ต.เขมราฐ อ.เขมราฐ จ.อุบลราชธานี
แนวทางการดำเนินงาน
จัดตั้งเป็นหมู่บ้านตัวอย่าง ๑ หมู่บ้าน/๑ ศูนย์อำนวยการเขต ฯ (เว้น นรข.เขตเชียงราย) อยู่ในการกำกับดูแลของ ศูนย์อำนวยการทั่วไป โดยจัดให้มีการประชุมสัมมนาคณะทำงานจากหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง/แกนนำหมู่บ้านตัวอย่าง เข้าดำเนินการจัดตั้งหมู่บ้านตัวอย่างและประกาศเป็นหมู่บ้านตัวอย่าง โดยมีรายละเอียดขั้นตอนการดำเนินการ ๕ ขั้นตอน ดังนี้
๑) ขั้นตอนที่ ๑ ศึกษาผลกระทบต่อวิถีชีวิตของราษฎรที่อาศัยตามลำแม่น้ำโขง และรวบรวมสรุปผลการศึกษา
๒) ขั้นตอนที่ ๒ ดำเนินการสำรวจข้อมูลเรือของราษฎรไทยตามลำแม่น้ำโขง เพื่อจัดทำระบบฐานข้อมูลเรือ เพื่อนำมากำหนดหมายเลขควบคุมเรือ และดำเนินการจัดตั้งระบบเครือข่ายฐานข้อมูล
๓) ขั้นตอนที่ ๓ ออกบัตรข้อมูลประจำเรือชั่วคราว สำรวจข้อมูลเพิ่มเติมและแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องทันสมัย คัดเลือกและรวบรวมข้อมูลหมู่บ้านเป้าหมาย โดยดำเนินการดังนี้
ก) ออกบัตรข้อมูลเรือชั่วคราวแจกจ่ายให้ราษฎร และประชาสัมพันธ์ให้เกิดความเข้าใจในความจำเป็นที่ทางราชการต้องดำเนินการจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง โดยมุ่งเน้นให้ราษฎรเห็นถึงผลประโยชน์ทางตรงที่ราษฎรจะได้รับหลังจากการจัดระเบียบเรือเรียบร้อยแล้ว
(๑) ออกหมายเลขควบคุมประจำเรือ และรณรงค์ให้ราษฎรติดที่บริเวณหัวเรือ และจัดทำบัตรข้อมูลเรือชั่วคราวแจกจ่ายให้กับราษฎร
(๒) สำรวจเก็บข้อมูลที่ตกค้าง และปรับปรุงแก้ไขข้อมูลเดิมให้ถูกต้องสมบูรณ์
(๓) ทดลองการใช้งานระบบเครือข่ายฐานข้อมูล
ข) รวบรวมข้อมูลความพร้อมและคัดเลือกหมู่บ้านเป้าหมาย
(๑) รวบรวมข้อมูลความพร้อมของหมู่บ้านเป้าหมายที่จะดำเนินการ
- ความพร้อมในการให้ความร่วมมือ ให้ข้อมูลแก่ทางราชการอย่างพร้อมเพียง
- รวบรวมข้อมูลทางภูมิประเทศ เช่น ลักษณะลำน้ำ ช่องทางเข้าออกทางน้ำ เป็นต้น
- จัดทำผังบริเวณขอบเขตของพื้นที่ดำเนินโครงการ
- รวบรวมการกระทำผิดกฎหมายที่เกี่ยวเนื่องกับการใช้แม่น้ำโขง
- รวบรวมข้อมูลที่เป็นประโยชน์ในการนำมาพิจารณากำหนดพื้นที่ห้ามเข้า ห้ามผ่าน หรือห้ามจอดเรือในลำแม่น้ำโขง
- กำหนดตำบลที่ เป็นจุดจอดเรือประจำหมู่บ้าน
- วิเคราะห์ข้อมูลทางด้านจิตวิทยาว่าราษฎรจะให้ความร่วมมือสำเร็จได้เพียงใด หากมีค่าความสำเร็จที่ต่ำต้องหาแนวทางแก้ไข โดยเฉพาะการสร้างแรงจูงใจ
(๒) การคัดเลือกหมู่บ้านเป้าหมาย
- ควรเป็นหมู่บ้านที่ประสบความสำเร็จในการจัดตั้งเป็นชุมชนเข้มแข็งมาแล้ว ซึ่งจะเป็นโครงการของหน่วยงานใดก็ได้ หรือเป็นหมู่บ้านที่กำลังดำเนินการจัดตั้งเป็นชุมชนเข้มแข็งมาแล้ว และมีแนวโน้มที่จะประสบความสำเร็จ
- เป็นหมู่บ้านที่มีความสามัคคีสูง มีความเสียสละเพื่อประโยชน์ต่อส่วนรวม โดยมีการจัดตั้งกลุ่มต่าง ๆ ขึ้นมาแล้วเพื่อประโยชน์ด้านใดด้านหนึ่ง ซึ่งหากมีการตั้งกลุ่มที่มีความสัมพันธ์กับการใช้แม่น้ำโขงอยู่แล้วก็จะเป็นการดี เช่น กลุ่มประมง กลุ่มเรือรับจ้าง กลุ่มทำการเกษตรกรรมริมฝั่งแม่น้ำโขง เป็นต้น
- ควรเป็นหมู่บ้านที่มีคณะกรรมการหมู่บ้านกลาง
- ผู้นำชุมชนเป็นที่เชื่อถือของราษฎรในหมู่บ้าน และเต็มใจที่จะให้ความร่วมมือสนับสนุนการดำเนินการ
๔) ขั้นตอนที่ ๔ การจัดตั้งหมู่บ้านจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง
ก) การประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนเข้าดำเนินการ
(๑) ประสาน ทภ.๒ และ/หรือ จังหวัด ในการสั่งการให้หน่วยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ร่วมดำเนินการจัดหมู่บ้านจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง
(๒) ประสานหน่วยราชการในพื้นที่ที่เกี่ยวข้องตามสั่งการของ ทภ.๒ และ/หรือจังหวัด โดยให้มีการประชุมซักซ้อมความเข้าใจในการดำเนินการ และให้การสนับสนุนการดำเนินการของศูนย์อำนวยการเขต
(๓) ประสานขอวิทยากรจากหน่วยงานที่มีความรู้ ความสามารถ และประสบความสำเร็จในการดำเนินการเกี่ยวกับโครงการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน มาร่วมเป็นเจ้าหน้าที่โครงการหรือที่ปรึกษาเฉพาะด้าน
(๔) ประสานผู้นำชุมชน และกรรมการ/กลุ่มแกนนำชุมชน ในการที่จะเข้ามาร่วมดำเนินการ พร้อมกับการสร้างความเข้าใจในระดับผู้นำชุมชนก่อน เพื่อให้เกิดความร่วมมือ และชักนำชุมชน
(๕) จัดการประชุมร่วมระหว่างหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องกับแกนนำชุมชน เพื่อซักซ้อมความเข้าใจการดำเนินการ โดยเฉพาะประโยชน์ที่ประเทศชาติและชุมชนจะได้รับ
ข) จัดตั้งหมู่บ้านจัดระเบียบในลำแม่น้ำโขง
(๑) จัดตั้งกลุ่มราษฎรในชุมชนเป็นแกนนำในการดำเนินการโดยอยู่ในความควบคุม และคำแนะนำของศูนย์อำนวยการเขตที่ดูแลอย่างใกล้ชิด เพื่อให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของทางราชการ
(๒) จัดให้มีการอบรมให้กับกลุ่มราษฎรที่ใช้ประโยชน์จากลำแม่น้ำโขง ได้เข้าใจถึงความจำเป็นที่ต้องจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติ และชุมชนที่ได้ดำเนินการแล้วสมบูรณ์
(๓) จัดการประชุมระหว่างหน่วยราชการที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มแกนนำชุมชน ในการจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง โดยจุดประสงค์ของการประชุมต้องการให้เกิดประชามติในการกำหนดจุดจอดเรือประจำหมู่บ้าน กำหนดพื้นที่ห้ามเข้า ห้ามผ่าน หรือห้ามจอดเรือในลำแม่น้ำโขง
(๔) จัดการประชุมเพื่อหาประชามติ ที่จะออกเป็นกฎการใช้แม่น้ำโขงของชุมชนนั้น เช่น ห้วงเวลา กฎ/ระเบียบ และมาตรการที่จะบังคับใช้ ซึ่งจะทำให้การกำหนดจุดจอดเรือประจำหมู่บ้าน กำหนดพื้นที่ห้ามเข้า ห้ามผ่าน หรือห้ามจอดเรือในลำแม่น้ำโขงมีผลเป็นรูปธรรม
(๕) เสริมสร้างความสะดวก และความมั่นใจในความปลอดภัยในการการใช้ประโยชน์ในลำแม่น้ำโขงให้กับราษฎรไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งราษฎรไทยต้องไม่มีความรู้สึกว่าเสียเปรียบราษฎรของประเทศเพื่อนบ้านในการใช้ประโยชน์ในลำแม่น้ำโขง เนื่องจากเป็นผลกระทบมาจากการดำเนินการจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง
(๖) ตรวจสอบความพร้อมที่จะประกาศเป็นหมู่บ้านจัดระเบียบในลำแม่น้ำโขง โดยมี องค์ประกอบดังนี้
- มีประชามติที่ประกาศเป็นกฎการใช้แม่น้ำโขงแล้วโดยเป็นที่ยอมรับของราษฎรในชุมชน
- มีการกำหนดจุดจอดเรือประจำหมู่บ้าน กำหนดพื้นที่ห้ามเข้า ห้ามผ่าน หรือห้ามจอดเรือในลำแม่น้ำโขงแล้ว และจัดทำป้ายต่าง ๆ ติดตั้งในตำบลที่แล้ว
- มีการติดหมายเลขควบคุมเรือตามเรือต่าง ๆ และเก็บในระบบฐานข้อมูลเรียบร้อยแล้ว
- สรุปปัญหาข้อขัดข้อง แล้วระดมความคิดหาแนวทางการแก้ปัญหาและเข้าดำเนินการแก้ไขให้แล้วเสร็จโดยทันที
๕) ขั้นตอนที่ ๕ ประกาศเป็นหมู่บ้านจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง และติดตามผลพร้อมกับการเสริมสร้างให้เกิดความยั่งยืน
ก) จัดให้มีการประกาศ และเปิดป้ายอย่างเป็นทางการ ทุกหน่วยงานราชการในท้องที่ต้องให้ความยอมรับและเชื่อถือในความเป็นหมู่บ้านจัดระเบียบเรือในลำแม่น้ำโขง ด้วยการอำนวยความสะดวก และดูแลสิทธิประโยชน์อันพึงมีพึงได้จากการใช้ประโยชน์ในลำแม่น้ำโขงของราษฎร ในชุมชนนั้นเป็นพิเศษ ทั้งนี้ต้องอยู่ในขอบเขตของกฎหมายที่กำหนด และสิทธิของราษฎรไทยตามรัฐธรรมนูญซึ่งจะเป็นผลทางด้านจิตวิทยาชุมชน ทำให้เกิดแรงจูงใจให้หมู่บ้านอื่น ๆ เกิดความต้องการที่จะเข้าร่วมในการดำเนินการจัดระเบียบเรือด้วยความเต็มใจ
ข) ติดตามผลพร้อมกับการเสริมสร้างให้เกิดความยั่งยืน โดยการจัดเจ้าหน้าที่เข้าไปรวบรวมปัญหาและช่วยแก้ปัญหา
อรบที่ผ่านการการรันตีอย่างแน่นอนว่า "รบได้" ดังนั้น เรือรบที่ได้รับการยอมรับว่า War-Proven จึงเป็นคำที่กล่าวได้ว่าน่าจะต้องนำมาพิจารณากับการจัดหาเรือรบหรือยุทโปกรณ์ต่าง ๆ ได้อีกด้วย
